हाम्रो संस्था स्वतन्त्र ऊर्जा उत्पादकहरूको संस्था, नेपाल (इप्पान)को कार्यसमितिले प्रत्येक कार्यकालमा एउटा हाइड्रो एक्स्पो र एउटा पावर समिट आयोजना गर्ने परम्परा कायम राख्दै आएको छ । यही परम्परालाई निरन्तरता दिँदै यसपटक हामी माघ ४ र ५ गते कार्यक्रम आयोजना गर्दैछौँ । महाप्रलयका कारण केही ढिलाइ भए पनि आजबाट यो यात्रा फेरि सुरु भएको छ ।
सन् २०१७ देखि हामीले हिमालयन हाइड्रो एक्स्पोको नाममा यो कार्यक्रम सुरु गरेका थियौँ । यसपालि नाममा थोरै परिवर्तन गरी ‘हिमालयन क्लिन इनर्जी एक्स्पो’ राखेका छौँ । हिमालय शब्द राख्नुको कारण स्पष्ट छ—नेपालमा विश्वका अग्ला हिमालहरूमध्ये आठवटा छन् । त्यसैले हिमालय हाम्रो पहिचान हो । तर ‘क्लिन इनर्जी’ शब्द थप्दा अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा यसको आकर्षण र पहुँच बढ्छ भन्ने हाम्रो बुझाइ हो ।
पहिले एउटा कार्यकालमा एकपटक मात्र यो एक्स्पो हुने गथ्र्यो । अब भने हामीले निर्णय गरेका छौँ—हरेक वर्ष इप्पान डेको उपलक्ष्यमा यो कार्यक्रम गर्ने । इप्पानको स्थापना २०५७ साल माघ ४ गते भएको थियो । गत वर्ष हामीले २५औँ इप्पान डे मनायौँ । अबदेखि इप्पान डेसँग जोडेर एक दिन अगाडि र एक दिन पछाडि गरी हरेक वर्ष एक्स्पो आयोजना गर्नेछौँ । यसको कारण सरल छ । ऊर्जा क्षेत्रको स्कोप निकै बढेको छ । एक–दुई मेगावाटका साना आयोजनाबाट सुरु भएको यात्रा आज ठूला आयोजनाहरू नेपाली लगानीमै निर्माण हुने अवस्थामा पुगेको छ । त्यसैले यसलाई वार्षिक रूपमा निरन्तरता दिनु आवश्यक ठानिएको हो ।
निजी क्षेत्रको ऊर्जा यात्रा २०५५ सालको पीपीएपछि औपचारिक रूपमा सुरु भएको हो । त्यतिबेला करिब २५४ मेगावाटबाट सुरु भएको उत्पादन अहिले ४३०० मेगावाट पुगेको छ । यसमध्ये झन्डै ८० प्रतिशत अर्थात् करिब ३५०० मेगावाट निजी क्षेत्रले उत्पादन गरेको छ । यो क्षेत्र अहिले देशमा आशा जागेको क्षेत्र बनेको छ । सरकारले पनि यसलाई प्राथमिकतामा राखेको छ । कृषि, पर्यटन, जलविद्युत् र आईटीलाई समृद्धिका आधारक्षेत्रका रूपमा हामी सबैले पहिचान गरेका छौँ । यीमध्ये ऊर्जा क्षेत्रले केही ठोस परिणाम देखाउन थालेको छ ।
गत वर्ष नेपाल विद्युत् प्राधिकरणको ब्यालेन्स सिट अनुसार करिब २९ अर्ब ३१ करोड रुपैयाँ देशमा आएको थियो । खपत पनि बढेको छ । पिक लोड क्षमता करिब २५०० मेगावाट पुगेको छ । सरकारले ३० हजार मेगावाट उत्पादनको योजना अगाडि सारेको छ । त्यसमध्ये १५ हजार मेगावाट निर्यात गर्ने लक्ष्य छ—१० हजार मेगावाट भारत र ५ हजार मेगावाट बंगलादेशमा अहिलेकै दरमा पनि यसले ठूलो रकम भित्र्याउने सम्भावना देखिन्छ । देशभित्रै १५ हजार मेगावाट खपत गर्ने लक्ष्य पनि छ । अहिले प्रतिव्यक्ति खपत करिब ४८० युनिट छ भने यसलाई १५०० युनिट पुर्याउने लक्ष्य राखिएको छ । यसले जीवनस्तर माथि उठाउने र अर्थतन्त्रलाई थप बलियो बनाउने आधार तयार पार्नेछ । यो लक्ष्य सरकारको मात्र होइन, हामी सबैको साझा लक्ष्य हो । इप्पानले यसका लागि सरकारसँग सहकार्य गर्नेछ र निजी क्षेत्रबाट ३० हजार मेगावाटको लक्ष्य पूरा गर्न सकिने विश्वासका साथ अगाडि बढिरहेको छ ।
हाल देशभरि करिब ६४०० मेगावाट बराबरका आयोजना निर्माणाधीन छन् । महाप्रलयले करिब ६९ मेगावाटका आयोजना प्रभावित भएका छन् । तर निर्माणाधीन आयोजनाहरूमा करिब पाँच लाख जनाले रोजगारी पाएका छन् । ऊर्जा क्षेत्रले अहिले अर्थतन्त्रलाई चलायमान बनाइरहेको छ भन्ने कुरा स्पष्ट छ ।
एक्स्पोको मुख्य उद्देश्य ऊर्जा क्षेत्रसँग सम्बन्धित सबै पक्षलाई एकै ठाउँमा ल्याउनु हो । सिभिल, मेकानिकल, इलेक्ट्रिकल, जियोलोजी लगायतका प्राविधिक जनशक्तिदेखि सिमेन्ट, डन्डी, हेभी इक्विपमेन्ट, टर्बाइनसम्मका सामग्री र सेवा प्रदायकहरूलाई एकै प्लेटफर्ममा राखेर खरिद–बिक्री र मार्केटिङ सहज बनाउने लक्ष्य छ । राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय छलफल पनि हुनेछ । युरोपबाट भारत हुँदै आउने टर्बाइनलगायतका विषयमा समेत छलफल गराउने योजना छ । यसले समग्र क्षेत्रलाई थप वृद्धि दिन सहयोग पुर्याउनेछ ।
यो कार्यक्रम केही सीमित हाइड्रोपावर कम्पनी वा इप्पानका सदस्यहरूलाई मात्र फाइदा पुर्याउने होइन । ऊर्जा क्षेत्रका सेयरमा कारोबार गर्ने लाखौँ नागरिकलाई समेट्दै थप सेयर सदस्यहरू थप्दै अगाडि बढ्ने र समग्र देशको आर्थिक उन्नति तथा समृद्धिको मार्गमा यो क्षेत्रले योगदान पुर्याउने विश्वासका साथ हामी काम गरिरहेका छौँ । यस यात्रामा सबैको साथ र सहयोग अपरिहार्य छ ।
मोहन डाँगी
अध्यक्ष, स्वतन्त्र ऊर्जा उत्पादकहरूको संस्था, नेपाल (इप्पान)
नोट: इप्पान र इभेन्ट्स सोलुसनको संयुक्त आयोजनामा माघ ३, ४ र ५ गते इनर्जी एक्स्पो हुन लागेको छ । सोही विषयको जानकारी दिन गत बिहीवार इप्पानले गरेको पत्रकार सम्मेलनमा दिएको थियो । उक्त सम्मेलनमा अध्यक्ष डाँगीले दिएको अभिव्यक्तिका आधारमा उक्त लेख तयार पारिएको हो ।
